ضمان معاوضی و آثار آن در قاعده «تلف مبیع قبل از قبض»
24 بازدید
محل نشر: پژوهش نامه فقه و حقوق اسلامی
نقش: نویسنده
سال نشر: 1391/11/19
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : گروهی
زبان : فارسی
چکیده در نظام حقوقی ایران و فقه امامیّه، عقدِ بیع، تملیکی است و مهمترین اثر آن یعنی انتقال مالکیّت، اصولاً همزمان و با انعقاد عقد، حاصل می¬شود. اگر چه ممکن است ضمان حاصل از آن، بر عهده فروشنده (در تسلیم مبیع) وخریدار ( در تسلیم ثمن) باقی بماند. این ضمان ، همان ضمان معاوضی است. ضمان معاوضی، التزام به پرداخت عوض معیّن، در مقابل معوّض دریافتی و بالعکس است که تنها در عقود معاوضی ایجاد می¬شود. این قاعده اختصاص به بیع و مبیع نداشته و می¬توان حکم آن را در مورد ثمن و سایر معاوضات غیر از بیع نیز تسرّی داد. مفاد قاعده "تلف مبیع قبل از قبض" این است که اگر عقد بیعی منعقد شود و مبیع ، قبل از تسلیم‌ از سوی بایع به مشتری ، بدون تعدی و تفریط بایع تلف گردد، بیع منفسخ شده و خسارت متوجه بایع خواهد بود که لازم است ثمن را در صورت اخذ، به مشتری بازگرداند ولو این¬که مالکیّت مبیع به مشتری منتقل شده باشد. حکم قاعده، با لوازم انتقال مالکیّت همخوانی ندارد؛ لیکن با توجه به بقاء ضمان معاوضی حاصل از عقد بیع، بر ذمّه فروشنده، خسارت حاصل از تلف متوجه او شده و با انفساخ عقد، نفس انتقال مالکیّت نیز از بین می¬رود و این فرمول، مورد پذیرش عرف عقلاء است. ضمان معاوضی در نظام¬های مختلف حقوقی پس از انعقاد قرارداد، گاهی به محض انتقال مالکیّت و زمانی با قبض و اقباض منتقل می¬شود. کلید واژگان: تلف، قبض و تسلیم، تصرّف، ضمان معاوضی، اتلاف، تلف قبل از قبض، ضمان مسمّی.